Sıcaklık Stresi: Sütü Değil Önce Rumeni Vuruyor

Yaz aylarında süt sığırcılığı işletmelerinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri sıcaklık stresidir. Süt verimindeki düşüş, süt yağı oranlarının gerilemesi, yemden yararlanmanın azalması ve genel performans kayıpları çoğu zaman doğrudan sıcak havaya bağlanır. Ancak sıcaklık stresinin etkilerini doğru değerlendirebilmek için olayın yalnızca çevresel sıcaklıkla açıklanamayacağını bilmek gerekir.

Aslında sıcaklık stresinin önemli bir bölümü rumen içerisinde başlayan biyolojik ve mikrobiyal değişimlerin sonucudur.

Sıcaklık Stresi Sırasında Yem Tüketimi Neden Değişir?

Sıcak havalarda inekler doğal olarak kuru madde tüketimlerini azaltırlar. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta yalnızca tüketilen yem miktarının azalması değildir.

Hayvanlar aynı zamanda yem seçmeye başlar.

Daha fazla çiğneme gerektiren uzun lifli kaba yemlerden uzaklaşırken, daha kolay tüketilebilen ve daha hızlı enerji sağlayan yemlere yönelme eğilimi gösterirler. Bu durum ilk bakışta enerji açığını kapatmaya yardımcı gibi görünse de rumen fermentasyon dengesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Asetat ve Süt Yağı Arasındaki İlişki

Normal koşullarda kaliteli kaba yemlerin fermentasyonu sonucunda rumende yüksek miktarda asetik asit (asetat) oluşur.

Asetat yalnızca bir enerji kaynağı değildir. Aynı zamanda süt yağı sentezinin temel yapı taşlarından biridir.

Bu nedenle kaliteli kaba yem tüketimi ile süt yağı oranı arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır.

Sıcaklık stresinin etkisiyle kaba yem tüketimi azaldığında rumende oluşan asetat miktarı da düşmeye başlar. Buna karşılık nişasta fermentasyonu artar ve propiyonat üretimi yükselir.

Belirli seviyelere kadar bu değişim süt verimi açısından avantaj sağlayabilse de denge bozulduğunda rumen sağlığı ve süt yağı sentezi olumsuz etkilenmeye başlar.

Rumenin Doğal Tampon Sistemi Nasıl Çalışır?

Rumen içerisinde her gün büyük miktarlarda organik asit oluşmaktadır. Normal şartlarda bu asit yükü hayvanın doğal tampon sistemi sayesinde kontrol altında tutulur.

Bu sistemin temelini ise geviş sırasında üretilen tükürük oluşturur.

Bir süt ineği gün boyunca önemli miktarda tükürük salgılar. Bu tükürük yüksek seviyelerde bikarbonat ve fosfat içerir. Her geviş hareketi rumene yeni tampon maddelerin ulaşmasını sağlar.

Geviş süresi arttıkça rumene ulaşan doğal tampon miktarı da artar.

Ancak sıcaklık stresi altında geviş süresi azalır.

Daha az çiğneme, daha az tükürük üretimi ve daha düşük tampon kapasitesi anlamına gelir.

Tam bu sırada fermentasyon sonucu oluşan asit yükü artmaya devam eder.

Sonuç olarak rumen pH’sı düşmeye başlar.

Rumen pH’sı Düştüğünde Ne Olur?

Rumen pH’sının düşmesi yalnızca asitlik artışı anlamına gelmez.

Aynı zamanda rumendeki mikrobiyal denge de değişmeye başlar.

Lif sindiren bakterilerin etkinliği azalırken, daha hızlı fermentasyon yapan mikroorganizmaların etkinliği artar. Bu süreçte laktik asit üretimi yükselebilir ve rumen ortamı daha da asidik hale gelebilir.

Bunun sonucunda:

* Lif sindirimi azalır.

* Yemden yararlanma bozulur.

* Rumen stabilitesi kaybolur.

* Performans düşüşleri görülür.

Ancak sıcaklık stresinin süt yağı üzerindeki etkisi yalnızca bununla sınırlı değildir.

Süt Yağı Neden Düşer?

Yaz döneminde karşılaşılan süt yağı düşüklüğü çoğu zaman yalnızca enerji eksikliğinin sonucu değildir.

Rumen pH’sı düştükçe yağ metabolizmasında görev alan biyohidrojenasyon süreçleri de değişmeye başlar. Bu değişimler sonucunda ortaya çıkan bazı ara ürünler kana karışarak meme bezine ulaşır ve süt yağı sentezinden sorumlu mekanizmaları baskılar.

Bu nedenle birçok işletmede inekler klinik olarak sağlıklı görünmesine rağmen süt yağı oranlarında belirgin düşüşler görülebilmektedir.

Başka bir ifadeyle süt yağı düşüklüğü çoğu zaman rumende bozulan fermentasyon dengesinin bir sonucudur.

Kesif Yemi Artırmak Her Zaman Doğru Çözüm Müdür?

Sahada sık karşılaşılan uygulamalardan biri süt düşmeye başladığında kesif yem miktarını artırmaktır.

İlk bakışta mantıklı görünse de kontrolsüz kesif yem artışı rumen üzerindeki asit yükünü daha da artırabilir.

Bu durum:

* pH düşüşünü hızlandırabilir,

* rumen dengesizliğini artırabilir,

* süt yağı oranlarının daha fazla gerilemesine neden olabilir.

Bu nedenle sıcaklık stresi dönemlerinde amaç yalnızca enerji açığını kapatmak değil, rumen fermentasyonunu korumak olmalıdır.

Sıcaklık Stresinde Rumen Nasıl Korunabilir?

Sıcaklık stresinin etkilerini azaltabilmek için öncelikle rumen stabilitesinin korunması gerekir.

Bunun için:

* Kaliteli kaba yem kullanımı,

* Yeterli fiziksel etkin lif sağlanması,

* Uygun hasat edilmiş silajların tercih edilmesi,

* Dengeli nişasta kullanımı,

* Temiz ve serin suya sürekli erişim,

* Uygun tampon sistemlerinin kullanılması

önem taşımaktadır.

Tamponlayıcıların amacı rumeni alkali hale getirmek değil, gün içerisinde oluşan pH dalgalanmalarını sınırlandırarak fermentasyon dengesini korumaktır.

Sıcaklık stresi yalnızca bir sıcaklık problemi değildir.

Aslında bir rumen fermentasyonu problemidir.

Yaz aylarında görülen süt kayıpları, süt yağı düşüşleri ve performans gerilemeleri çoğu zaman sıcak havanın doğrudan etkisinden çok, rumen içerisinde bozulan biyolojik dengenin sonucudur.

Bu nedenle sıcaklık stresiyle mücadelede sorulması gereken ilk soru:

“Hava bugün kaç derece?”

değil,

“Rumen bugün ne kadar stabil çalışıyor?”

olmalıdır.

Anahtar Kelimeler

sıcaklık stresi, büyükbaş hayvanlarda sıcaklık stresi, süt sığırlarında sıcaklık stresi, süt yağı düşüklüğü, süt yağı neden düşer, yaz aylarında süt yağı düşüklüğü, rumen sağlığı, rumen fermentasyonu, rumen pH’sı, rumen asidozu, subakut rumen asidozu, SARA, asetat üretimi, asetik asit ve süt yağı ilişkisi, geviş süresi, tükürüğün rumendeki görevi, rumen tampon sistemi, bikarbonat tamponu, süt verimi düşüşü, sıcak havalarda yem tüketimi, kaba yem tüketimi, fiziksel etkin lif, kaliteli kaba yem, yonca ve süt yağı, silaj kalitesi, süt sığırı besleme, süt ineği rasyonu, yaz dönemi rasyon yönetimi, tamponlayıcı kullanımı, magnezyum oksit, sodyum bikarbonat, yemden yararlanma, süt sığırcılığı, süt üretimi, süt kalitesi, büyükbaş hayvancılık, süt işletmesi yönetimi, yaz dönemi hayvan besleme, sıcaklık stresi yönetimi, Tire Kuzey Yem